Penselen reinigen na olieverf zonder schade

Een goed olieverfpenseel wordt met de jaren alleen maar prettiger om mee te werken - mits u het direct goed verzorgt. Penselen reinigen na olieverf vraagt om een andere aanpak dan schoonmaken na acryl- of aquarelverf. Olieverf droogt langzaam, maar hardt uiteindelijk uit in de haarbundel. Dan verliest een rond penseel zijn punt, wordt een plat penseel stug aan de rand en schildert zelfs een kwaliteitskwast minder precies.

Het goede nieuws: met de juiste reiniger, weinig druk en een vaste werkwijze houdt u penselen van varkenshaar, marterhaar en synthetische vezels lang in vorm. U heeft geen grote hoeveelheid oplosmiddel nodig. Zorg vooral dat u de verf eerst zo veel mogelijk uit het penseel verwijdert voordat u gaat wassen.

Waarom olieverf anders uit uw penseel komt

Olieverf bestaat uit pigment en olie. Water lost die olie niet op, waardoor een penseel afspoelen onder de kraan weinig doet. Sterker nog: u duwt de verf dan vaak verder richting de metalen bus, de ferrule. Verf die daar achterblijft, droogt op en kan de haren uit elkaar drukken of de lijm aantasten.

Gebruik daarom eerst een geschikt oplosmiddel of penseelreiniger. Reukloze terpentine, kunstenaars-terpentine en speciale brush cleaner zijn gangbare keuzes. Welke het beste past, hangt af van uw werkwijze en penseeltype. Wie veel schildert en vooral met stevige varkensharen werkt, kan prima met een mild oplosmiddel en penseelzeep werken. Voor een fijn synthetisch detailpenseel of een kostbaar natuurhaar penseel is een zachte reiniger vaak de verstandigste keuze.

Let ook op het medium waarmee u schildert. Werkt u met lijnolie, standolie of een alkydmedium, dan kan de verf wat vettiger aanvoelen. Neem dan extra tijd voor de zeepstap. Zo voorkomt u dat een dun olielaagje in de haren achterblijft.

Penselen reinigen na olieverf in vijf handelingen

De beste routine is kort en consequent. Wacht niet tot het einde van een lange schilderdag als u tijdens het werk van kleur wisselt met een klein penseel. Veeg het penseel dan tussendoor al zorgvuldig uit aan een doek of stevig papier.

1. Veeg overtollige verf uit

Knijp of trek de haarbundel nooit hard leeg. Veeg beide zijden van een plat penseel af aan een pluisvrije doek of keukenpapier. Bij een rond penseel draait u het voorzichtig over het papier. Herhaal dit tot er nauwelijks nog verf afgeeft.

Deze stap bespaart reiniger en is beter voor uw penseel. Een pot vol verfverdunner lijkt misschien efficiënt, maar maakt de reinigingsvloeistof snel onbruikbaar en zorgt ervoor dat pigment opnieuw in de haren terechtkomt.

2. Werk de resterende verf los met reiniger

Doe een kleine hoeveelheid reiniger in een aparte pot. Beweeg alleen de haren rustig over de bodem of tegen een penseelreiniger met ribbels. Druk niet met de punt recht naar beneden, want daarmee buigt u de haren permanent om.

Veeg het penseel opnieuw af en herhaal dit met schone reiniger als er nog veel kleur vrijkomt. Bij donkere kleuren zoals gebrande omber, Pruisisch blauw of ivoorzwart ziet een penseel soms snel schoon uit, terwijl er dieper in de bundel nog pigment zit. Spreid de haren daarom voorzichtig met uw vingers en controleer de basis van de bundel.

3. Was na met penseelzeep

Oplosmiddel haalt de olieverf los, maar een goede penseelzeep verwijdert de laatste resten en helpt de haren weer soepel te maken. Maak de haren licht vochtig met lauwwarm water en draai het penseel over de zeep. Masseer het schuim zachtjes van de ferrule naar de punt.

Gebruik geen heet water. Dat kan de lijm in de ferrule verzwakken en natuurlijke haren uitdrogen. Spoel vervolgens uit onder een zachte straal lauwwarm water. Blijft het schuim gekleurd, herhaal dan de behandeling. Vooral bij dekkende witten en sterk gepigmenteerde kleuren is een tweede wasbeurt heel normaal.

4. Spoel zorgvuldig en controleer de vorm

Spoel door totdat er geen kleur of zeep meer vrijkomt. Knijp daarna voorzichtig het water uit de haarbundel met een schone doek. Trek niet aan losse haren. Een enkel los haartje verwijderen kan wel, maar knip nooit in de punt om een penseel weer strak te maken.

Voel na het spoelen even aan de haren. Ze moeten schoon aanvoelen, zonder plakkerig of korrelig laagje. Bij een rond penseel moet de punt terug kunnen komen. Bij een plat penseel horen de haren een nette, gelijkmatige rand te vormen.

5. Vorm het penseel en laat het liggend drogen

Breng de haren met uw vingers terug in model. Leg het penseel vervolgens plat op een doek of laat het met de haren naar beneden drogen in een penseelhouder. Zet een nat penseel niet rechtop met de haren omhoog in een pot. Water kan dan in de ferrule lopen, met loslatende haren als gevolg.

Pas wanneer het penseel volledig droog is, kunt u het rechtop bewaren met de haren omhoog. Voor transport of langdurige opslag is een beschermhoes handig, maar berg een penseel nooit vochtig op in een afgesloten etui.

Welke reiniger kiest u voor uw penselen?

Voor de meeste olieverfschilders werkt een combinatie van reukloze terpentine of een speciale penseelreiniger met vaste penseelzeep goed. Reukloze terpentine is praktisch voor het eerste losmaken van verf en heeft minder geur dan traditionele terpentine. Een speciale brush cleaner is vaak wat milder en prettig wanneer u regelmatig fijne penselen reinigt.

Penseelzeep is geen overbodige extra. Zeker kwaliteitsseries van synthetisch haar, marterhaar of varkenshaar behouden langer hun veerkracht als u na het oplosmiddel met zeep nabehandelt. Sommige reinigingszepen conditioneren de haren licht. Dat is prettig, maar gebruik geen gewone handzeep met verzorgende oliën of lotions. Die kunnen een residu achterlaten dat de volgende verflaag beïnvloedt.

Gebruik plantaardige olie alleen met beleid. Sommige schilders gebruiken saffloerolie om een penseel tijdens een korte pauze soepel te houden. Dat kan, maar het vervangt geen grondige reiniging. De olie moet er na afloop nog steeds uit met zeep, anders trekt stof aan en blijft de bundel vettig.

Veelgemaakte fouten die penselen verkorten

Een penseel langdurig in terpentine laten staan is een klassieke fout. De haren kunnen krom trekken en het oplosmiddel bereikt op den duur de lijm in de ferrule. Een korte reiniging is voldoende: beweeg, veeg af, ververs zo nodig de vloeistof en was na met zeep.

Ook het gebruik van één vuile pot reiniger werkt tegen u. Laat gebruikte reiniger liever in een afgesloten pot bezinken. Het pigment zakt naar de bodem en de relatief heldere vloeistof bovenin kunt u voorzichtig opnieuw gebruiken. Giet resten niet door de gootsteen. Olieverf, oplosmiddelen en spoelwater met pigment horen bij klein chemisch afval, volgens de regels van uw gemeente.

Laat ook doeken met olie en oplosmiddel niet opgepropt liggen. Spreid ze uit om te drogen op een veilige, niet-brandbare plek of bewaar ze afgesloten in een geschikte metalen container. Oliehoudende doeken kunnen onder bepaalde omstandigheden warmte opbouwen.

Wat als de olieverf al hard is?

Is een penseel vergeten en voelt de haarbundel hard aan? Probeer eerst een speciale penseelrestorer of een milde brush cleaner. Laat uitsluitend de haren weken, nooit de volledige ferrule en steel. Controleer regelmatig en werk de verf voorzichtig los met uw vingers of een zachte doek.

Volledig uitgeharde verf bij de basis van de haren is moeilijk te verwijderen zonder schade. Een agressief oplosmiddel kan de verf wel aanpakken, maar ook natuurlijke haren uitdrogen en de lijm aantasten. Bij een goedkoop werkpenseel kan herstel de moeite waard zijn. Bij een fijn detailpenseel is vervangen soms de betere keuze. Goede penselen zijn juist het meest gebaat bij dagelijkse, korte verzorging.

Een schoon penseel is geen bijzaak, maar onderdeel van nauwkeurig schilderen. Neem na iedere sessie een paar minuten voor deze routine. Uw kleuren blijven helderder, uw penseelstreken beter controleerbaar en uw favoriete penselen blijven klaar voor het volgende doek.